NAZAD NA PRVU STRANU

Hotel „Grand“: Od kafane, štamparije i bolnice, do spomenika kulture

(foto: Miroslav Jeremić)

Vlada Srbije utvrdila je tokom 2014. zgradu hotela „Grand“ za spomenik kulture.

U obrazloženju ove odluke navodi se da se zgrada nalazi se u centru grada, kod najposećenijeg mesta zvanog Krst, gde je počinjala i završavala se valjevska čaršija u kojoj se odvijala trgovina, zanatstvo i ugostiteljstvo. Na ovom mestu početkom 19. veka postojala je mehana, umesto koje je 1846. godine trgovac Tanasije Danilović sagradio novu zgradu sa kafanom i sobama za prenoćište. Trgovac R. Lazić iz Valjeva kupio je „Tanasijevu kafanu“ i 1883. godine dogradio zgradu i nazvao je „Grand“. Reprezentativno zdanje, podignuto prema akademskim postulatima u duhu eklektike po ugledu na srednjoevropske hotele, bilo je savremeno opremljeno, čak i pumpama za vodu dopremljenim iz Beča, umesto uobičajenim crpljenjem iz bunara. U prizemlju je bila smeštena gradska kafana, a na spratu u sobe za prenoćište. Tokom više od stopedesetogodišnjeg postojanja, zgrada je više puta obnavljana i dograđivana, a oprema osavremenjavana, ali su sačuvani akademski eklektički arhitektonski dekorativni elementi na fasadama (naglašeni ugaoni deo sa visokom atikom ukrašenom stilizovanom školjkom, vazom, maskeronom; ritmično raspoređeni prozorski otvori sprata sa dekorativnom plastikom, nadvišeni istaknutim timpanonima, balustrade).

CC

U hotelu Grand 1901. godine otvorena je prva valjevska štamparija Dimitrija A. Slavuja. Nekoliko godina kasnije u zgradi je otvorena i prva valjevska apoteka Mihaila Markovića. U zgradi je tokom 1914. godine bila smeštena bolnica za ranjene i zaražene tifusom, ali je za vreme okupacije 1915. godine ponovno u njoj bio hotel. Posle Velikog rata hotel je bio i mesto gde su valjevski lekari obavljali preglede bolesnika. Nakon završetka Prvog svetskog rata u hotelu je kraće vreme radio bioskop. To je bilo najpopularnije i najotmenije mesto u gradu za izlaske, gde su gostovali mađioničari, žongleri, ekvilibristi i drugi zabavljači. Aktom sreskog načelstva iz 1936. godine hotel Grand je kategorisan prvom klasom. Grand hotel nacionalizovan je 1948. godine. Najveće preuređenje bilo je 1960. godine, kada je glavni ulaz premešten sa ugla, otvor zatvoren i na tu površinu je postavljen mozaik sa predstavom Seče knezova, rad akademskog slikara Jala Jankovića. U jednoj od intervencija na uređenju enterijera učestvovao i Zuko Džumhur. Poslednja rekonstrukcija i dogradnja (po projektu arhitekte Predraga Kojića) izvedene su tokom 1987. i 1988. godine, kada je dozidano severoistočno krilo, prema savremenim standardima, skinut mozaik i ponovo otvoren glavni portal na uglu zgrade čime je vraćen izvorni izgled ugaonog dela građevine.

CC

Ovaj spomenik kulture je reprezentativni primer gradske arhitekture s kraja 19 veka, u kome su se odvijali značajni kulturni događaji koji su unapredili društveni život u Valjevu.

* * *

Odlukom o utvrđivanju Zgrade hotela „Grand“ za spomenik kulture utvrđene su i mere zaštite, među kojima su očuvanje izvornog izgleda spoljašnje arhitekture i enterijera, kao i zabrana dogradnje i nadgradnje.

U Republičkom zavodu bilo je nedoumica da li da se ova zgrada utvrdi za spomenik kulture ili ne. Postojalo je mišljenja da je zgrada hotela Grand u svojoj istoriji pretrpela izmene u odnosu na originalni izgled i da zbog toga ne bi trebalo da bude proglašena kulturnim spomenikom. Usledila su ubeđivanja stručne službe valjevskog Zavoda da je u pitanju vrlo značajan objekat za društveni i kulturni život Valjeva, a da deo koji je dozidan u najnovije vreme nije bitno umanjio njenu istorijsku i društvenu ulogu koju je odigrala u istoriji Valjeva, kao ni i arhitektonski izgled. Posle toga došlo je do izmene teksta predloga gde je akcenat stavljen ne samo na arhitektonsku vrednost objekta, već na društvenu, kulturnu i istorijsku ulogu koji je ovaj objekat odigrao u prošlom veku u Valjevu. Nova verzija Predloga je prihvaćen i on je prosleđen Vladi RS gde je zgrada hotela Grand utvrđena za spomenik kulture.

CC

Tekst je priređena verzija zvanične odluke Vlade Srbije o utvrđivanju zgrade hotela „Grand“ u Valjevu za spomenik kulture.

NAZAD NA VRH

Nema komentara na “Hotel „Grand“: Od kafane, štamparije i bolnice, do spomenika kulture”

Ostavite komentar